تاریخچه فرقه معتزله

در چنین شرایطى، و اصل بن عطا که از شاگردان حسن بصرى بود، راى جدیدى را ابراز نموده، گفت: ایمان اسم مدح بوده و عبارت است از مجموعه‏اى از خصال و صفات پسندیده، و مرتکبان کبایر فاقد برخى از آن صفاتند، فسق نیز اسم ذم است، لذا فاسقان را نمى‏توان مؤمن نامید. و از طرفى، چون به توحید اقرار داشته و برخى از صفات حمیده را نیز دارا هستند، نمى‏توان آنان را مشرک و کافر نامید. و در نتیجه باید گفت: فسق حد وسط میان ایمان و کفر بوده و مرتکبان کبایر نه مؤمنند و نه کافر، ولى از آنجا که در قیامت، انسانها دو گروه بیش نیستند، گروهى اهل بهشت و گروهى اهل دوزخ،

«فریق فى الجنة و فریق فى السعیر» (1)

و بهشت نیز جایگاه مؤمنان و صالحان است.

بنابر این اگر فاسقان بدون توبه از دنیا بروند اهل دوزخ و مخلد در آنند، این نظریه به عنوان «منزلة بین المنزلتین‏» شهرت یافت. (2)

وجه تسمیه معتزله

درباره وجه تسمیه آنان به معتزله گفته شده است: چون واصل بن عطا و پیروان او پس از ابراز این نظریه، از مجلس درس حسن بصرى کناره گرفتند، به این نام شهرت یافتند. در این باره وجوه دیگرى نیز گفته شده است که یادآورى آن در اینجا فایده چندانى ندارد. (3) ولى نکته لازم به ذکر این است که به گفته شیخ مفید، لقب اعتزال و معتزله کاملا بى سابقه بوده و قبل از آن، فرد یا گروهى به این اسم خوانده نمى‏شدند. (4) و حال آنکه مؤلف فرق الشیعة (حسن بن موسى نوبختى از علماى امامیه در قرن سوم هجرى) تصریح نموده است که لقب معتزله، اولین بار درباره کسانى به کار رفت که پس از قتل عثمان با على علیه‏السلام بیعت کردند، ولى از صحنه‏هاى جنگ کناره‏گیرى کرده، بر له یا علیه امام، وارد پیکار نشدند و از آن جمله مى‏توان عبد الله بن عمر، سعد بن ابى وقاص، محمد بن مسلمه انصارى را نام برد. وى سپس افزوده است: این گروه، اسلاف معتزلیهاى پس از خود به شمار مى‏روند. (5)

جمع میان این دو قول این است که بگوییم: اعتزال مورد نظر شیخ مفید، اعتزال کلامى است و چنین اعتزالى قبل از ظهور و اصل بن عطا، سابقه نداشته است. ولى اعتزال مورد نظر نوبختى، اعتزال سیاسى است که در زمان على علیه‏السلام پدیدار گشت و با توجه به اینکه و اصل درباره جنگ جمل نیز بر این عقیده بود که یکى از دو گروه بر خطا بودند، (6)

مى‏توان گفت: وى علاوه بر اعتزال کلامى، اعتزال سیاسى نیز داشت، و از این نظر، سخن نوبختى درباره او و هوادارانش درست‏خواهد بود.

پى‏نوشت‏ها:

1- شورى- 7.

2- امالى، سید مرتضى، ج 1، ص 115، شرح الاصول الخمسة، قاضى عبد الجبار، ص 138- 139، الفرق بین الفرق، عبد القاهر بغدادى، ص 118، الملل و النحل، شهرستانى، ج 1، ص 48.

3- ر. ک: ملل و نحل، جعفر سبحانى، ج 3، ص 155- 163.

4- اوائل المقالات، طبع دوم، ص 43- 44.

5- فرق الشیعة، ص 24.

6- الفرق بین الفرق، ص 119، به گفته شهرستانى وى درباره جنگ صفین نیز بر همین عقیده بود. ملل و نحل، ج 1، ص 49.

 

/ 44 نظر / 102 بازدید
نمایش نظرات قبلی
آسمان سخت

در عجبم از مردمی که خود زیر شلاق ظلم و ستم زندگی میکنند و بر حسینی میگریند که ازادانه زیست! شهید دکتر علی شریعتی

آسمان سخت

سه گام برای رسیدن به شادی وجود داره . 1- تو 2- من 3 – قلبامون و بعد ابدیت

آسمان سخت

«انسان با مردن به زندگی دعوت می شود، با دوست داشتن، دوست داشته می شود، با بخشیدن، بخشوده می شود، با فهمیدن، فهمیده می شود و با آرامش دادن آرامش می گیرد ...» کریستین بوبن

آسمان سخت

«این مرد کیست»؟ «دردش چیست»؟ این تنها وارث تاریخ انسان، وارث پرچم سرخ زمان، تنها چرا؟چه کرده است؟ چه کشیده است؟به من بگویید: نامش چیست؟ هیچ کس پاسخم را نمی گوید! آری بگذار این سال های حرام بگذرد! دکترشریعتی

آسمان سخت

سلام دوست گلم ممنون از کامنت های مهربونی که برام میذارین و منو شرمنده میکنین . چرا پس آپ نمی کنین ؟ شاد باشین . [گل]

ناهید

. . .. . . . . .*** . . * . . ***** . . . . . . . . . . .** . . **. . . . .* . . . . . . . . . . ***.*. . *. . . . .* . . . . . . . . . .****. . . .** . . . ****** . . . . . . . . . ***** . . . . . .**.*. . . . . ** . . . . . . . . .*****. . . . . **. . . . . . *.** . . . . . . . .*****. . . . . .*. . . . . . * . . . . . . . .******. . . . .*. . . . . * . . . . . . . .******* . . .*. . . . .* . . . . . . . . .*********. . . . . * . . . . . . . . . .******* . *** *******. . . . . . . . .** .*******. . . . . . . . * . ******. . . . . . . . * * . .***. . *. . . . . . .** . . . . . . .*. . . . . * . . . . .****.*. . . .* . . . *******. .*. .* . . .*******. . . *. . . .*****. . . . * . . .**. . . . . .* . . .*. . . . . . **.* . . . . . . . . . ** . . . . . . . . .* . . . . . . . . .* سلام . . . . . . . . .* آپم . . . . . . . . *بيا گلم

ناهید

سلام . راستی لینکت کردم اگر دوست داشتی من رو با بی تو ... بلینک .

حمید

سلام ایام محرم تسلیت بابا مشتی تو که یادی از ما نمیکنی گفتیم ما یه عض ادبی کرده باشیم (یا حسین)

پرویز

درود بر شما دوست خوب اميدوارم شاد و سلامت باشي

انجیــــــــــلا پـــــــــــگاهی

دروود ، [گل] ممنون